Formy opodatkowania działalności w 2026 roku

Jakie są formy opodatkowania działalności?

Jednoosobowa działalność gospodarcza może być opodatkowana na trzy główne sposoby: według skali podatkowej (zasady ogólne), podatkiem liniowym albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Karta podatkowa jest stopniowo wygaszana i nie jest już dostępna dla nowych firm.

Każda forma inaczej liczy podatek, inaczej traktuje koszty i wiąże się z inną składką zdrowotną. Dlatego wybór warto oprzeć na konkretnych liczbach, a nie na ogólnych opiniach.

Skala, liniowy i ryczałt - porównanie

Skala podatkowa (zasady ogólne)

Na skali płacisz 12% podatku do 120 000 zł dochodu rocznie i 32% od nadwyżki. Masz kwotę wolną od podatku (30 000 zł), możesz rozliczać koszty, korzystać z ulg i rozliczyć się wspólnie z małżonkiem.

Składka zdrowotna wynosi 9% od dochodu (z minimalną kwotą, o której piszemy niżej) i nie pomniejsza podatku. Na skali znaczenie mają wysokość dochodu, koszty, kwota wolna i ulgi podatkowe - to, czy ta forma pasuje do Twojej sytuacji, zależy od liczb.

Podatek liniowy (19%)

Podatek liniowy to stała stawka 19% niezależnie od wysokości dochodu. Rozliczasz koszty, ale nie masz kwoty wolnej, większości ulg ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem.

Składka zdrowotna wynosi 4,9% od dochodu (z minimalną kwotą), a jej część można zaliczyć do kosztów do ustawowego limitu. Stawka podatku nie rośnie wraz z dochodem, a koszty obniżają podstawę opodatkowania - to, czy liniowy pasuje do Twojej sytuacji, pokażą wyliczenia.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Na ryczałcie płacisz podatek od przychodu, bez pomniejszania o koszty. Stawka zależy od rodzaju działalności. W 2026 roku ustawa wymienia dziewięć podstawowych stawek:

• 17% - wolne zawody (część usług określonych w ustawie).
• 15% - m.in. niektóre usługi pośrednictwa, reklamowe, doradcze.
• 14% - usługi w zakresie opieki zdrowotnej, architektoniczne i inżynierskie, specjalistyczne projektowe.
• 12% - część usług IT (m.in. związanych z oprogramowaniem).
• 10% - usługi związane z kupnem i sprzedażą nieruchomości na własny rachunek.
• 8,5% - większość usług oraz najem prywatny do 100 000 zł rocznie (powyżej 12,5%).
• 5,5% - roboty budowlane i działalność wytwórcza.
• 3% - handel i gastronomia (poza sprzedażą alkoholu powyżej 1,5%).
• 2% - sprzedaż produktów roślinnych i zwierzęcych z własnej uprawy lub hodowli.

Z ryczałtu można korzystać, jeśli przychody w poprzednim roku nie przekroczyły równowartości 2 mln euro. Składka zdrowotna na ryczałcie jest uzależniona od przychodu (trzy progi). Na ryczałcie koszty nie obniżają podatku, a stawka zależy od rodzaju działalności - ustalimy właściwą stawkę dla Twojego PKWiU.

Składka zdrowotna w 2026 - co się zmieniło?

Od 2026 roku podstawa minimalnej składki zdrowotnej dla skali i liniowego wróciła do 100% minimalnego wynagrodzenia, przez co składka wzrosła. W praktyce oznacza to:

• Skala i podatek liniowy - minimalna składka zdrowotna wynosi ok. 432,54 zł miesięcznie (9% dochodu na skali, 4,9% na liniowym, nie mniej niż minimum).
• Ryczałt - składka zależy od przychodu i mieści się w trzech progach: ok. 498 zł, 831 zł i 1495 zł miesięcznie.
• Składkę zdrowotną rozlicza się też rocznie - w dokumentach za kwiecień, czyli do 20 maja następnego roku; rozliczenie za 2026 r. przypada do 20 maja 2027.

Dokładne kwoty zależą od aktualnych wskaźników (minimalne wynagrodzenie, przeciętne wynagrodzenie) i mogą się nieznacznie różnić - przy porównaniu form opodatkowania zawsze liczymy je na bieżących danych.

Jak wybrać formę opodatkowania?

Przy wyborze warto wziąć pod uwagę kilka czynników:

• Poziom kosztów - skala i liniowy uwzględniają koszty, a ryczałt liczy się od przychodu bez ich odliczania.
• Wysokość dochodu - skala ma kwotę wolną i dwie stawki (12% i 32%), a liniowy ma stałą stawkę 19%.
• Branżę i stawkę ryczałtu - niektóre działalności mają niskie stawki (np. 8,5% lub mniej).
• Ulgi i wspólne rozliczenie z małżonkiem - dostępne na skali.
• Składkę zdrowotną - różną w każdej formie.

W Luno-Group policzymy podatek i składkę we wszystkich wariantach na Twoich danych i przedstawimy wyliczenia dla każdego z nich. To podejście na liczbach, a nie na przeczuciu.

Czy można zmienić formę opodatkowania?

Tak. Formę opodatkowania zmienia się co do zasady raz w roku - oświadczenie składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskasz pierwszy przychód w danym roku (a przy działalności kontynuowanej - w analogicznym terminie na początku roku). Pomożemy dopilnować terminu i formalności.