Poradnik · Słownik

Słownik pojęć księgowych

Najważniejsze pojęcia z księgowości i podatków wyjaśnione prostym językiem. Jeśli któryś termin spędza Ci sen z powiek - w Luno-Group wytłumaczymy go i zajmiemy się tematem za Ciebie.

Biuro rachunkowe

Firma, która zawodowo prowadzi księgowość i rozliczenia podatkowe przedsiębiorców. W Luno-Group robi to zespół doświadczonych księgowych, w pełni online.

Księgowość

Ewidencja zdarzeń gospodarczych firmy (przychodów, kosztów, podatków). Może być uproszczona (KPiR, ryczałt) lub pełna (księgi rachunkowe).

KPiR

Podatkowa księga przychodów i rozchodów - uproszczona forma księgowości, w której ewidencjonujesz przychody i koszty. Stosowana przy skali i podatku liniowym.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Uproszczona forma opodatkowania, w której płacisz procent od przychodu, bez pomniejszania o koszty. Stawki zależą od rodzaju działalności (od 2% do 17%).

Skala podatkowa

Opodatkowanie na zasadach ogólnych: 12% do 120 000 zł dochodu i 32% od nadwyżki, z kwotą wolną 30 000 zł.

Podatek liniowy

Forma opodatkowania stałą stawką 19% niezależnie od wysokości dochodu, bez kwoty wolnej i większości ulg.

CIT

Podatek dochodowy od osób prawnych - płacą go m.in. spółki z o.o. Podstawowe stawki to 9% (mali podatnicy) i 19%.

PIT

Podatek dochodowy od osób fizycznych - płacą go m.in. przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność.

VAT

Podatek od towarów i usług. Do limitu 240 000 zł sprzedaży rocznie (od 2026) można korzystać ze zwolnienia podmiotowego.

VAT-UE

Rejestracja do transakcji wewnątrzwspólnotowych - potrzebna przy obrocie towarami i usługami z firmami z innych krajów UE.

VAT OSS

Procedura, w której jedną deklaracją rozliczasz VAT należny w innych państwach UE - m.in. od wewnątrzwspólnotowej sprzedaży towarów na odległość (WSTO) i usług dla konsumentów z UE. Dopóki łączna sprzedaż WSTO i usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych do wszystkich państw UE nie przekroczy 10 000 € (42 000 zł) - ani w bieżącym, ani w poprzednim roku - VAT rozliczasz w Polsce; po przekroczeniu progu VAT należy się w kraju konsumenta: przez OSS albo przez rejestrację do VAT w tym kraju.

KSeF

Krajowy System e-Faktur - rządowa platforma do wystawiania i odbierania faktur ustrukturyzowanych. Faktury w KSeF odbierają wszyscy podatnicy od 1 lutego 2026, a wystawiają je od 1 lutego 2026 (sprzedaż brutto powyżej 200 mln zł w 2024 r.) albo od 1 kwietnia 2026 (pozostali, także zwolnieni z VAT); przy sprzedaży do 10 tys. zł brutto miesięcznie obowiązek wystawiania zaczyna się 1 stycznia 2027.

Faktura

Dokument potwierdzający sprzedaż towaru lub usługi, będący podstawą rozliczeń podatkowych.

Faktura korygująca

Dokument poprawiający wcześniejszą fakturę, np. przy zwrocie, rabacie lub błędzie.

ZUS

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przedsiębiorca opłaca składki społeczne i zdrowotną; na starcie może korzystać z ulg.

Składka zdrowotna

Obowiązkowa składka na ubezpieczenie zdrowotne. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania oraz dochodu lub przychodu.

Ulga na start

Zwolnienie ze składek społecznych ZUS (a także z Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego) przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych - płacisz tylko składkę zdrowotną; miesiąc rozpoczęcia liczy się tylko przy starcie 1. dnia miesiąca. Przysługuje przy pierwszej działalności albo po co najmniej 60 miesiącach przerwy i nie obejmuje pracy dla byłego pracodawcy w zakresie obowiązków z etatu z bieżącego lub poprzedniego roku.

Mały ZUS Plus

Preferencja pozwalająca opłacać niższe składki społeczne uzależnione od dochodu, dostępna po spełnieniu warunków, m.in. limitu przychodu.

CEIDG

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej - rejestr, w którym zakładasz jednoosobową działalność, online i bezpłatnie.

KRS

Krajowy Rejestr Sądowy - rejestr m.in. spółek, fundacji i stowarzyszeń.

NIP

Numer Identyfikacji Podatkowej, którym posługuje się firma w rozliczeniach z urzędem skarbowym.

PKD

Polska Klasyfikacja Działalności - kody określające rodzaj prowadzonej działalności.

PKWiU

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług - używana m.in. do ustalenia właściwej stawki ryczałtu lub VAT.

JDG

Jednoosobowa działalność gospodarcza - najprostsza forma prowadzenia firmy, zakładana w CEIDG.

Spółka z o.o.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - odrębna osoba prawna; wspólnicy co do zasady nie odpowiadają majątkiem prywatnym. Prowadzi pełną księgowość.

Estoński CIT

Ryczałt od dochodów spółek - podatek płaci się przede wszystkim przy wypłacie zysku do wspólników, ale także na bieżąco od ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością. Dostępny dla spółek spełniających ustawowe warunki, m.in. wspólnicy wyłącznie osoby fizyczne i wymogi zatrudnienia.

Amortyzacja

Stopniowe zaliczanie wartości środka trwałego (np. sprzętu, maszyny) do kosztów w czasie.

Środek trwały

Składnik majątku firmy o przewidywanym okresie użytkowania powyżej roku, np. samochód, maszyna, sprzęt.

Koszty uzyskania przychodu

Wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodu, które pomniejszają podstawę opodatkowania (przy skali i liniowym).

Remanent (spis z natury)

Spis towarów i materiałów na dany dzień, używany m.in. przy ustalaniu dochodu na koniec roku.

Biała lista podatników

Rządowy wykaz podatników VAT z numerami rachunków. Przy transakcji z czynnym podatnikiem VAT powyżej 15 000 zł zapłata musi trafić na rachunek z wykazu - inaczej wydatku nie zaliczysz do kosztów uzyskania przychodu i odpowiadasz solidarnie za VAT kontrahenta, chyba że w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu złożysz zawiadomienie ZAW-NR do swojego urzędu skarbowego.

Split payment (MPP)

Mechanizm podzielonej płatności: kwota netto trafia na rachunek sprzedawcy, a VAT na osobny rachunek VAT. Obowiązkowy dla części transakcji.

IP Box

Preferencyjna stawka 5% od dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, np. autorskich praw do oprogramowania.

Pełna księgowość

Prowadzenie ksiąg rachunkowych zgodnie z ustawą o rachunkowości; obowiązkowa m.in. dla spółek z o.o. i po przekroczeniu limitu przychodów.